Sermaye Piyasası araçlarının alım ya da satım emri nasıl verilir?
Aracı kuruluşlara verilecek alım satım emirlerinin yazılı olarak verilmesi esas olup, sözlü larak telefon vb.
iletişim araçlarıyla da emir verilebilir.Sözlü olarak verilen emirler, sıra numarası takip eden listelere emrin alınışı sırasında
kaydedilir(yazılı hale dönüştürülür) ve kaydedildiği sıra numarası ve kodu o anda müşteriye bildirilir.Müşteri emir formu
en az iki örnek düzenlenir.Formun imzalı bir örneği müşteriye verilir.
Emirlerde öcelik kuralları nelerdir?
Hisse senetleri işlemlerinde emirler karşılanırken, önceliklerin belirlenmesinde aşağıdaki kurallar sırasıyla uygulanır.
a) Fiyat önceliği
kuralı:Daha düşük fiyatlı satım emirleri, daha yüksek fiyatlı satım emirlerinden, daha yüksek fiyatlı alım emirleri
daha düşük fiyatlı alım emirlerinden önce karşılanır.
b) Zaman önceliği kuralı: Fiyat eşitliği halinde sisteme
zaman açısından daha önce kaydedilen emirler öncelikle karşılanır.
c) Müşteri emirlerinin önceliği kuralı: Fiyat ve zaman öncelikleri açısından eşitliğin söz konusu olduğu
emirler arasında müşteri emirleri, borsa üyelerinin kendi nam ve hsaplarına verdikleri borsa emirlerinden önce karşılanır.
Emirlerde geçerlilik süresi ne kadardır?
Günlük emirler verildikleri seans boyunca
geçerlidir ve seans sonunda gerçekleşmezse iptal edilir.Emir eğer kısmen karşılanmışsa, karşılanmayan kısım seans
sonuna kadar sistemde bekler ve gerçekleşmezse iptal edilir.Birinci seansta verilen günlük emir ikinci seansta geçerli değildir.
Tarihli emir verdiğiniz taktirde, emriniz belli bir tarihe kadar geçerli olur.Mevcut uygulamada ilgili işlem gününden itibaren
bir iş gününü geçmeyecek şekilde emir verilebilir..
Aracı kuruluş, yatırımcı tarafından verilen her emri kabul etmek zorunda mıdır?
Aracı kuruluşlar emirleri kısmen veya tamamen kabul etmeyebilir.Ancak nedenini açıklama zorunluluğu olmaksızın
durumu müşteriye veya yetkili temsilciye hemen bildirmekle yükümlüdürler.
Emirleriniz Borsaya İletilmeden Yapmanız Gereken İşlemler Nelerdir?
Emirleriniz Borsaya iletilmeden önce,
Eğer alım emri vermişseniz,
kapora, teminat ya da satın almak istediğiniz menkul kıymet tutarının tamamını makbuz karşılığında ödemeniz,
Eğer satım emri vermişseniz,
satmak istediğiniz menkul kıymetleri teslim etmeniz sizden ön şart olarak istenebilir.
İşlem Gerçekleştikten Sonra Yükümlülükleriniz Nelerdir?
İMKB’ de gerçekleşen işlemlerin takası işlemi gerçekleştiren aracı kuruluşlar arasında, işlem gününü izleyen ikinci iş günü yapılmaktadır. (T+2)
Alım emri gerçekleşirse ;
Aracı kuruluşunuz Borsa’ da alım emrinizi gerçekleştirdikten sonraki ilk işgününde size bildirimde bulunacaktır.
Bu bildirimi takibeden ilk işgününde aracı kurumunuza başvurarak, satın alınan menkul kıymet bedellerini, komisyon ve diğer giderleri ödeyerek menkul kıymetinizi teslim alabilirsiniz.
Satım emri gerçekleşirse:
Aracı kuruluşunuz, menkul kıymetin bedeli olarak tahsil ettiği paradan kurtaj (komisyon) ve diğer giderleri çıkardıktan sonra kalanı almanız için, size menkul kıymetin bedelini tahsil ettiği ilk iş gününde bildirimde bulunacaktır.
Eğer kısmen gerçekleşirse satılamayan kısım tarafınızdan geri alınabileceği gibi masrafları size ait olmak üzere istediğiniz yere de gönderilebilir.
Size bildirilen sürede menkul kıymetlerinizi ya da onu temsil eden belgeleri teslim almazsanız, aracı kuruluş size bildirimde bulunmak zorunda olmaksızın söz konusu menkul kıymetleri kendi portföyüne alabilir ya da Borsa’da satabilir.
Müşteri gerçekleşen alım emrini tasfiye etmezse ne olur?
Müşteri kendisine tebliğ edilen ihbarnamede belirtilen sürede satın alınan menkul kıymeti veya onu temsil eden belgeyi
teslim almak için başvurmadığı taktirde, borsa üyesi ayrıca bir ihbara gerek kalmaksızın söz konusu menkul kıymetleri
kendi portföyüne satın alabilir veya borsada satabilir.Borsada satış halinde menkul kıymetin borsada satışından veya satılamamasından doğan zarar,
taahhüdünü yerine getirmeyen müşteriye, bu işlerden doğan kar üyeye aittir.
Müşterilerin alım emirleri süresinde gerçekleşmediği taktirde, borsa üyesinin
yükümlülüğü nedir?
Borsa üyelerine verilen alım emirleri sürelerinde gerçekleşmediği taktirde, ilgili üye varsa aldığı kaparoyu derhal emri verene geri verir
veya istediği yere gönderir.Para yatırılırken emir gerçekleşmediği taktirde paranın gönderileceği yerler tespit edilmişse
durumun kesinleşmesini izleyen ilk iş gününde kaparo, banka veya posta havalesi ile belirlenen yere gönderilir.
Bunun için yapılan giderler müşteriden alınır.
Borsa pazarlarında oluşan fiyatlar ne zaman ilan edilir?
Hisse senetleri pazarlarında yapılan işlemler sonucunda, her hisse senedi için borsa kaydına alınan fiyatlar ve
işlem miktarları en geç seansın bitimini izleyen ilk iş günü borsa tarafından belirlenen içerikte Borsa Bülteninde ilan edilir.
Çok fiyat yöntemi nedir ve nasıl çalışır?
Çok fiyat yöntemi, bir hisse senedine ait olarak verilen alım satım emirlerinin belirlenen öncelik kurallarına (fiyat, zaman
ve müşteri emirleri önceliği)uygun olarak karşılaştırılmasıyla elde edilen fiyatlarla gerçekleştirilmesidir.
Alım-satım emirleri borsa tarafından belirlendiği şekilde her şirket için sisteme girilir.Sürekli müzayede sistemi ile çalışır.
Borsa kotunda bulunan ve asgari tedavül kriterlerini haiz şirketlerin hisse senetlerinin güven ve istikrar içerisinde işlem gördüğü pazardır.
Bölgesel Pazarlar, ülkenin çeşitli bölgelerinde faaliyet gösteren küçük ve orta ölçekli şirketlerin hisse senetlerinin likit,
güvenli ve şeffaf bir ortamda işlem görmesini sağlamak amacıyla kurulmuştur. Bölgesel Pazarlar aynı zamanda, İMKB Ulusal
Pazar’ından geçici veya sürekli olarak çıkartılan şirketler ile Ulusal Pazar için geçerli kotasyon ve işlem görme
koşullarını sağlayamayan şirketlere ait hisse senetlerini de kapsamaktadır. Bölgesel Pazarlar’da işlem görme koşullarını
taşıyan şirketler bu pazara İMKB Yönetim Kurulu kararı ile alınırlar.
Bölgesel Pazarlar’daki takas esasları Ulusal Pazar’da uygulanan genel takas esasları ile aynıdır.
Yeni şirketler pazarının kuruluş amacı nedir?
Yeni Şirketler Pazarı, yeni kurulmuş olmakla birlikte büyüme potansiyeli taşıyan şirketlerin hisse senetlerinin Borsa’da
güven ve şeffaflık ortamında, organize bir piyasada işlem görmesini sağlamak amacıyla kurulmuştur. Oluşturulan bu pazar
aracılığı ile bir yandan yeni şirketlerin gelişimi teşvik edilirken, diğer taraftan göreli olarak daha fazla risk alarak
daha yüksek getiri elde etmek isteyen yatırımcılara da yeni yatırım alternatifleri sunulmaktadır. Yeni Şirketler Pazarı,
ekonomideki atıl kaynakları, büyüme potansiyeli olan bu tip genç ve dinamik şirketlerin yatırımları için gerekli sermaye
ihtiyaçlarını karşılamaya yönlendirerek ülke ekonomisinin gelişmesine katkıda bulunması hedeflenmektedir.
Yeni Şirketler Pazarı 3 Nisan 1995’de kurulmuş, ilk işlemler ise 6 Temmuz 1996 tarihinde başlamıştır.
Yeni Şirketler Pazarı’ndaki takas esasları Ulusal Pazar’da uygulanan genel takas esasları ile aynıdır
Toptan satışlar pazarı hangi amaçla kurulmuştur?
Toptan Satışlar Pazarı, önceden alıcıları belirli olan veya olmayan, belirli bir miktarın üzerindeki hisse senedi
işlemlerinin Borsa’da güven ve şeffaflık ortamında, organize bir piyasada gerçekleştirilmesini sağlamak amacıyla
kurulmuştur.
Toptan Satışlar Pazarı’nda, hisse senetleri İMKB’de işlem gören ve görmeyen şirketlerin, sermaye artırımı yoluyla
ihraç edilecek hisse senetleri veya bu şirketlerin mevcut ortaklarının sahip oldukları hisse senetlerinin, önceden
anlaşma yapılmış ya da yapılmamış alıcılara tahsisli veya toplu olarak satışı yapılır. Özelleştirme kapsamında bulunan
şirketlerin hisse senetlerinin blok satışı da Toptan Satışlar Pazarı’nda gerçekleştirilebilir.
Toptan Satışlar Pazarı’ndaki takas esasları Ulusal Pazar'da uygulanan genel takas esasları ile aynıdır.
Ancak, gerçekleşen işlemlerin takası, alıcı ve satıcının isteği ve İMKB’nin onayıyla Takasbank dışında yapılabilir
Gözaltı pazarının kuruluş amacı nedir?
Gözaltı Pazarı’nın kuruluş amacı, aşağıda belirtilen koşulların ortaya çıkması sonucunda, şirketlerin izleme ve inceleme kapsamına alınması durumlarında sürekli gözetim, denetim ve izleme ortamında, yatırımcıların devamlı ve zamanında bilgilendirilmesini sağlayacak önlemlerle birlikte, hisse senetlerinin İMKB bünyesinde işlem görebileceği organize bir pazar oluşturmak ve sözkonusu şirketlerin hisse senetlerine yatırım yapmış tasarruf sahiplerine likidite olanağı sunmaktır. Bu koşullar;
a) Hisse senetleri Borsa'da işlem gören şirketler ve/veya hisse senetleri işlemleri ile ilgili olarak olağandışı durumların ortaya çıkması,
b) Hisse senetleri Borsa'da işlem gören şirketler tarafından kamunun zamanında, tam ve sürekli olarak aydınlatılmasına ve mevcut düzenlemelere uyum konusuna gerekli özenin gösterilmemesi,
c) Yatırımcıların haklarının korunması ve kamu yararı gereği hisse senetlerinin Borsa kotundan ve/veya işlem gördüğü pazardan geçici ya da sürekli çıkarılması sonucunu doğurabilecek gelişmelerin oluşması.
Gözaltı Pazarı 4 Aralık 1996 tarihinde faaliyete geçmiştir.
Gözaltı Pazarı’ndaki takas esasları Ulusal Pazar’da uygulanan genel takas esasları ile aynıdır.
Genel olarak Birincil Piyasa, hisse senedi ihraç eden şirketler ile tasarruf sahiplerinin doğrudan karşılaştıkları
piyasalardır. İMKB Hisse Senetleri Piyasası bünyesindeki Birincil Piyasa'da, İMKB'de işlem gören/görmeyen şirketlerin
Borsa kanalıyla halka arz edilecek hisse senetleri ile İMKB'de işlem gören şirketlerin nakit karşılığı sermaye
artırımlarında yeni pay alma (rüçhan) haklarının kullanımı sonrası arta kalan paylarının satışı yapılır
İMKB Hisse Senetleri Piyasası'nda işlemler hafta içi hergün
aşağıda belirtilen saatler arasında yapılır;
| Gözaltı Pazarı |
14:00 -15:00 |
| Birincil Piyasa, Toptan Satışlar Pazarı
Resmi Müzayede Pazarı |
11:00-12:00 |
Ulusal Pazar, Bölgesel Pazarlar,
Yeni Şirketler Pazarı
Birinci Seans
İkinci Seans |
10:00 - 12:00
14:00 - 16:00 |
Aracı kurumlar, elektronik ortamda topladıkları emirleri, disket aracılığı
ile İMKB Bilgisayarlı Alım Satım Sistemi'ne girebilmektedirler. Sözkonusu
emirler sadece Ulusal, Bölgesel ve Yeni Şirketler Pazarı'nda işlem gören
şirketlere ilişkin olarak verilebilmektedir. Disketle emir iletimi 09:15
- 09:35 saatleri arasında yapılabilmektedir. Disketle emir iletiminde
mevcut işlem kuralları geçerli olmakla birlikte sadece "Limit
Fiyatlı Emir" girişine izin verilmektedir.
Rüçhan Hakkı Kupon Pazarı işlemleri, hisse senedinin
işlem gördüğü ilgili pazarın seans saatleri içerisinde gerçekleştirilir.
